اخلاق سازمانی را چطور به مسیر درست هدایت کنیم؟

نقش مسائل اخلاقی در سازمان

سازمان به عنوان شخصیت حقوقی در حیات سازمانی خود با مسائل اخلاقی فراوانی مواجه است. دغدغه‏ های اخلاقی در زندگی شغلی غالبا در مقام تصمیم‏ گیری بروز می‏کند و فرد خود را اخلاقا بلاتکلیف می‏ یابد و از خود می‏پرسد تکلیف اخلاقی من چیست، به عبارت دیگر، مسئله در اخلاق حرفه‏ای بلاتکلیفی اخلاقی است: افشاگری افراد خلافکار یا کارهای خلاف در سازمان مثل داشتن دو دفتر مالیاتی و گریز از مالیات چه حکمی دارد؟ آیا مامور معذور است یا مسئول؟ آیا تعدیل نیروی انسانی اخلاقی است؟ در ادامه با الی گشت همراه باشید.

مطالب مرتبط:
چگونه اصول غیر اخلاقی در شرکت ها را ریشه کن کنیم؟
اخلاق چه نقشی در مدیریت دارد؟
اخلاق سازمانی

این مسائل متعلق به توصیف واقعیت‏ها و حوادث یا تبیین پدیده‏ ها و رفتارها نیستند. موضوع مسائل اخلاقی، اشیاء و افراد نیستند بلکه اقدام‏ها و رفتارهای ارتباطی، یعنی رفتار ارتباطی افراد است.

مسائل اخلاقی بنگاه ویژگی‏هائی دارد. آنها بسیار فراگیر هستند و همه ابعاد سازمان را شامل می‏شوند. در پس هر اقدام و در پس هر تصمیم مدیریتی و هر فعالیت سازمانی، انبوهی از مسائل اخلاقی را می‏توان رصد کرد زیرا با حقوق افراد گوناگون چون مشتریان، مالکان، کارکنان و کلیه ذی نفعان ارتباط دارد. بستر مسائل اخلاقی ریشه در خارج از سازمان دارد و زمینه‏ های تربیتی، خانوادگی، فرهنگ اجتماعی، میراث تاریخی، نهادهای دینی و … در آن نقش دارند. بدین جهت است که سنخ این مسائل در جوامع و کشورها متفاوت است. اگر در شرکت‏های آمریکائی مسائل اخلاقی در اطراف مواد مخدر ، دزدی کارکنان از شرکت، تعارض در علائق، مباحث کنترل کیفیت، تبعیض در استخدام و ترفیع، سوء استفاده از حساب‏های شرکت، اخراج کارکنان و مانند آن می‏چرخد، در سازمان‏های ما کم کاری، قانون گریزی، مالیات گریزی، افت وفاداری سازمانی، شایسته گریزی، زیرآب زنی و حسدورزی از مسائل عملا اخلاقی است.

اثرات مسائل و تصمیم‏های اخلاقی ماندگار و پایدار است و مثل موجود زنده سالها سازمان را تحت تاثیر قرار می‏دهد. آثار زیست محیطی دفع مواد زاید و زباله‏های صنعتی، عدم رعایت اصول بهداشتی در تولید، عدم شایسته سالاری در استخدام هیات علمی، اعطای تسهیلات مالی به حوزه‏های مواد مخدر و مانند آن به یکی دو سال ختم نمی‏شود. این تاثیرات در بیشتر موارد اثرات فراسازمانی دارند و به زیان اجتماع منجر می‏شوند. معضلات اخلاقی پروژه‏های تحقیقاتی مثل شبیه‏سازی انسان، به یک سازمان تحقیقاتی محدود نمی‏شود. نتایج و آثار و تبعات مسائل و تصمیم‏های اخلاقی معمولا ناپیداست و بنابراین انسان‏ها و سازمان‏ها سود کوتاه مدت را می‏بینند و چشم بر ضرر بلند مدت می‏بندند: رشوه بده و کالای وارد شده را به سرعت دریافت کن! دو دفتر مالی تدوین کن و از پرداخت مالیات بگریز! با چاپلوسی و زیرآب زنی و نفاق خود را جا بزن و رشد کن! در حالی که هر رفتار غیراخلاقی مانند سوراخی که موش در انبار گندمی ایجاد می‏کند، اثر اعمال انسان و سازمان را می‏سوزاند:

مسائل اخلاقی به دلیل پیچیدگی، از جایگزین‏ های مختلف برخوردارند و تلقی پاسخ صریح و دوگانه خیر یا آری از آنها بن بست موهوم است که غالبا نیز عامل سوق افراد به انتخاب قاعده دفع افسد به فاسد و اقدام غیراخلاقی می‏گردد. در حالی که یک انتخاب اخلاقی صرفا گزینش یک طرف و فرونهادن طرف دیگر نیست بلکه فرو نهادن مولفه‏ های فراوان دیگر است که آثار و تبعات به هم تنیده‏ای دارد. ضمن آنکه ماهیت آن مسائل ـ نظیر پدیده اعتیاد در کارخانجات با کم کاری و مانند آن ـ چند تباری است و با ساده ‏انگاری قابل حل نیست و اصولا تشخیص و حل آن بسیار مشکل است و نیاز به مراجعه به متخصصان فن  اخلاق حرفه‏ای در سازمان دارد.

نظر خودتان را ارسال کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد