موزه مفاخر اراک یکی از مقاصد فرهنگی و هنری برتر شهر اراک است که گنجینهای از آثار هنری و تاریخی به یادماندنی از مشاهیر و بزرگان این دیار را در برگرفته است. این موزه که با هدف معرفی و حفظ میراث فرهنگی و هنری استان مرکزی بنیانگذاری شده، فضایی برای آشنایی با زندگی و آثار افراد سرشناس این منطقه است. در این مقاله قصد داریم شما را به سفری فرهنگی و هنری به این موزه ببریم و با گنجینههای این جاذبه اراک آشنایتان کنیم.
آشنایی با موزه مفاخر اراک
اگر قصد سفر به استان مرکزی را دارید، بازدید از موزه مفاخر اراک میتواند یکی از خاطرهانگیزترین بخشهای سفرتان باشد. این موزه که در خانه تاریخی «خاکباز» برپا شده، بخشی ارزشمند از هویت فرهنگی و تاریخی ایران را در خود جای داده و به دلیل اهمیت ویژهاش در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
استان آفتاب؛ زادگاه بزرگان ایران
استان مرکزی که لقب «استان آفتاب» را یدک میکشد، یکی از مهمترین مناطق نخبهپرور کشور است. این عنوان به دلیل وجود شخصیتهای برجستهای است که از این خطه برخاسته و در عرصههای علمی، فرهنگی، مذهبی و حتی در سطح جهانی اثرگذار بودهاند.
جالب است بدانید از میان بیش از ۴۵۰۰ نفر مفاخر ثبتشده در ایران، حدود ۱۱۰۰ نفر اهل استان مرکزی هستند؛ یعنی تقریباً یک چهارم کل مفاخر کشور! این آمار چشمگیر باعث شده که این استان را «بهشت مفاخر»، «سرزمین آفتاب» و «پایتخت مشاهیر ایران» بنامند.
موقعیت جغرافیایی
این موزه در خیابان شهید بهشتی، پیش از میدان شریعتی واقع شده و هر روز پذیرای علاقهمندان، گردشگران و پژوهشگران است. قدم زدن در فضای این بنا شما را به دنیای فرهنگ، تمدن و هویت استان مرکزی میبرد؛ جایی که داستان زندگی و افتخارات بزرگان این خطه روایت میشود.
میراثی که باید دید
یکی دیگر از نکات قابل توجه این است که شناسنامه یک سوم مفاخر ایران در همین استان تهیه و تدوین شده است؛ حدود سه هزار نفر از بزرگان این دیار دارای پرونده و اطلاعات کامل هستند که حتی در فضای اینترنت برای علاقهمندان تاریخ و فرهنگ قابل دسترسی است.
با چنین پیشینهای، ایجاد موزهای با نام مفاخر ایرانزمین در اراک نه تنها ضروری بلکه افتخاری بزرگ برای این شهر است. این موزه فرصتی بینظیر برای علاقهمندان فراهم میکند تا با زندگی، آثار و دستاوردهای برجستهترین چهرههای کشور آشنا شوند و از نزدیک فضایی پر از تاریخ و فرهنگ را تجربه کنند.
چرا باید به موزه مفاخر برویم؟
بازدید از موزه مفاخر تنها یک گردش ساده نیست؛ بلکه سفری است به اعماق تاریخ، فرصتی برای شناخت ریشههای فرهنگی ایران و آشنایی با شخصیتهایی که هر یک بخشی از هویت ملی ما را ساختهاند. در سفر به اراک، حتماً زمانی را برای دیدن این موزه ارزشمند اختصاص دهید.
تاریخچه موزه مفاخر؛ گنجینهای از بزرگان استان مرکزی
اگر به اراک سفر میکنید و به دنبال جاذبهای فرهنگی و متفاوت باشید، موزه مفاخر استان مرکزی یکی از بهترین انتخابهاست. این موزه همانند دریچهای به گذشته، شما را با زندگی و آثار بزرگان این دیار آشنا میکند.
عمارت تاریخی حاج حسین خاکباز
موزه مفاخر در قلب اراک و در ساختمانی باشکوه متعلق به دوره قاجار قرار دارد؛ عمارتی که به نام عمارت حاج حسین خاکباز محسنی (اراکی) شناخته میشود. این بنا در اواخر دوره قاجاریه، توسط سید حسین خاکباز فرزند حاج آقا محسن اراکی ساخته شد.
طرح اولیه ساختمان توسط یک مهندس روسی طراحی شد و اجرای آن را استاد مراد چمنی اراکی برعهده داشت. روند ساخت این عمارت حدود چهار سال طول کشید و در نهایت در سال ۱۳۰۸ خورشیدی به پایان رسید.
مرحوم حاج حسین خاکباز، کوچکترین پسر حاج آقا محسن، در سال ۱۳۱۵ قمری (۱۲۷۶ شمسی) چشم به جهان گشود و پس از سالها زندگی پربار، در سال ۱۳۷۴ شمسی دار فانی را وداع گفت. میراث ارزشمند او امروز بهعنوان یکی از مهمترین جاذبههای فرهنگی اراک مورد بازدید قرار میگیرد.
آشنایی با معماری بنا
این بنای تاریخی، نمونهای ارزشمند از معماری کوشکی با تزیینات آجری مخصوص دوران قاجار است که اصالت و زیبایی آن هر گردشگری را مجذوب خود میکند.
موزه مفاخر اراک دارای دو ایوان زیبا در بخش شرقی و غربی است و در مجموع ۱۱ اتاق را در خود جای داده است. در گوشه حیاط، حمامی سنتی با خزینه قدیمی قرار دارد که یادآور سبک زندگی گذشته است. همچنین وجود دو قنات تاریخی به جذابیت این مجموعه افزوده است:
- قنات ده که موقوفه مرحوم حاج آقا محسن اراکی است و در محوطه بنا جریان دارد.
- قنات خان حاکم که در زیر آبانبار قرار گرفته و توسط میرزا علیاکبرخان تفرشی، ملقب به دوامالدوله حاکم عراق عجم (اراک فعلی و توابع) در دوره ناصرالدینشاه احداث شده است.
ثبت ملی و مرمت بنا
این اثر ارزشمند در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ با شماره ثبت ۳۳۳۸ در فهرست آثار ملی ایران جای گرفت. سال ۱۳۸۴، با همکاری استانداری استان مرکزی، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، ورثه مرحوم خاکباز و مشارکت شهروندان فرهنگدوست، این بنا خریداری و با هدف تبدیل به موزه، عملیات مرمت آن آغاز شد.
کار بازسازی چهار سال به طول انجامید و سرانجام در بهمن ۱۳۸۸ «موزه مفاخر استان مرکزی» به روی علاقهمندان گشوده شد.
آشنایی با مشاهیر موزه مفاخر
در این مکان، شما با چهرهها و شخصیتهایی آشنا میشوید که هر یک در تاریخ ایران و حتی جهان جایگاه ویژهای داشتهاند. از بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی (ره) گرفته تا امیرکبیر، قائممقام فراهانی، پروین اعتصامی، کربلایی کاظم کریمی ساروقی، ملا مهدی نراقی، ملا احمد نراقی، میرزا حسن آشتیانی، سلمان ساوجی و پروفسور حسابی.
همچنین نامهای پرافتخار دیگری چون دکتر محمد قریب، آیتالله حاج شیخ محمدعلی اراکی، علیاکبرخان فراهانی، استاد فتحعلی واشقانی فراهانی، شهید مصطفی چمران، شهید محلاتی، میرزا عیسی فراهانی، آقا ضیاءالدین عراقی، استاد ابراهیم دهگان و فخرالدین عراقی در این مجموعه حضور دارند که بازدید از آثار و یادگارهایشان تجربهای فراموشنشدنی خواهد بود.
تالارهای موزه مفاخر اراک
یکی از ویژگیهای جالب این موزه، تنوع تالارهای آن است که هر کدام به بخشی از تاریخ و فرهنگ اختصاص یافتهاند. در بازدید از این مجموعه میتوانید از بخشهای زیر دیدن کنید:
- تالار امام خمینی (ره)
- تالار مفاخر مذهبی و دینی
- تالار مفاخر علمی و فرهنگی
- تالار امیرکبیر
- تالار قائممقام فراهانی
- تالار مفاخر در قید حیات
- تالار سرداران شهید
- مرکز اسناد و مفاخر
- کارگاه مرمت و عکاسی
- حمام قدیمی و خصوصی خانواده خاکباز
- آبانبار و قنات تاریخی
- نگارخانه و فروشگاه محصولات فرهنگی و هنری
- نگارخانه زندهیاد محمدمهدی هدایتی
بازدید از موزه
این موزه نه تنها گنجینهای از آثار ارزشمند هنرهای تجسمی و پیکرتراشی را در خود جای داده بلکه با نمایش تندیس و زندگینامه بزرگان، تبدیل به یکی از مهمترین مراکز فرهنگی و آموزشی استان مرکزی شده است.
در اینجا میتوانید تندیسهایی از مشاهیر و مفاخر نه تنها استان مرکزی، بلکه سراسر ایران را ببینید؛ همین موضوع باعث شده تا این مجموعه، جاذبهای منحصربهفرد برای دوستداران تاریخ، هنر و فرهنگ باشد. علاوه بر این بهای ورودی آن بسیار مقرونبهصرفه است و همین امر موزه را در فهرست تفریحات ارزان قیمت شهر قرار میدهد.
موقعیت جغرافیایی اراک و بهترین زمان سفر
شهر اراک در دل استان مرکزی و در میان رشتهکوههای زاگرس قرار گرفته است. از سمت جنوب، کوههای سفیدخانی، نظمآباد و سرخکوه آن را احاطه کردهاند و از سمت غرب، کوه مو در برابر شهر قرار گرفته است. تنها رودخانه این شهر، رود قرهکهریز است که به دلیل فصلی بودن در تابستان خشک میشود و در زمستان و بهار جلوهای دیدنی دارد.
اگر به دنبال آبوهوای معتدل و مناظر سرسبز هستید، فصل بهار بهترین زمان سفر به اراک است. در این فصل، طبیعت اطراف شهر زیباترین جلوه خود را دارد و بازدید از موزهها و مکانهای تاریخی با هوایی دلپذیر همراه میشود. برای علاقهمندان به هوای خنک، پاییز و اوایل زمستان نیز زمان مناسبی برای تهیه بلیط هواپیما یا اتوبوس به اراک خواهد بود.
آدرس و نحوه دسترسی
آدرس دقیق موزه مفاخر اراک از این قرار است:
اراک، انتهای خیابان شهید بهشتی، نرسیده به خیابان شریعتی.
این موزه در منطقه ۲ شهر اراک واقع شده که از شمال به خیابان امام و از سمت میدان ولیعصر تا پل جهاد امتداد دارد. برای دسترسی به این مکان میتوانید از خودروی شخصی، تاکسیهای خطی یا اینترنتی و همچنین اتوبوس استفاده کنید. با توجه به صنعتی بودن شهر، ساعات اداری معمولاً خلوتتر است و زمان مناسبی برای بازدید به شمار میرود.
ساعات بازدید و هزینه ورودی
موزه مفاخر اراک همه روزه از ساعت ۸ صبح تا ۶ عصر پذیرای بازدیدکنندگان است. هزینه ورودی برای گردشگران ایرانی ۱۰۰۰۰ تومان و برای گردشگران خارجی قدری بیشتر خواهد بود. لازم به ذکر است که برای یک بازدید نسبتاً کامل حدود ۱ تا ۱.۵ ساعت زمان نیاز دارید.
نکات بازدید برای گردشگران
- پیش از بازدید، کمی درباره تاریخچه موزه و شخصیتهایی که آثارشان در این مجموعه نگهداری میشود مطالعه کنید. این کار باعث میشود هنگام مشاهده هر بخش ارتباط بیشتری با آثار برقرار کنید و اهمیت آنها را بهتر درک نمایید.
- بهتر است برای بازدید، ساعات خلوتتر روز را انتخاب کنید تا بتوانید بدون شلوغی با آرامش به تماشای آثار بپردازید. معمولاً صبحها یا روزهای میانی هفته فضای موزه خلوتتر است.
- موزه مفاخر شامل بخشهای متنوعی از جمله نمایشگاه عکس، دستنوشتهها، ابزارهای شخصی و آثار هنری بزرگان شهر است. توصیه میشود همه بخشها را با دقت ببینید و تنها به قسمتهای معروف بسنده نکنید.
- اگر امکان دارد از خدمات راهنمای موزه استفاده کنید. راهنمایان میتوانند توضیحات ارزشمندی درباره زندگی و دستاوردهای هر شخصیت ارائه دهند که تجربه بازدیدتان را غنیتر میکند.
- برای حفظ آثار، لمسکردن آنها یا استفاده از فلش دوربین معمولاً ممنوع است. همچنین سکوت و احترام به فضای فرهنگی موزه باعث میشود همه بازدیدکنندگان از محیط لذت ببرند.
- اگر به تاریخ و فرهنگ علاقهمند هستید، یادداشتبرداری از نکات مهم یا ثبت تصاویر بدون فلش میتواند بعدها به عنوان یادگاری ارزشمند از سفر شما باقی بماند.
- موزه مفاخر در نزدیکی سایر بناهای تاریخی و فرهنگی شهر قرار دارد. پس از بازدید میتوانید به گشتوگذار در اطراف پرداخته و تجربه فرهنگی خود را کامل کنید.
جاذبه های گردشگری نزدیک
شهر اراک، مرکز استان مرکزی با پیشینهای غنی و فرهنگی پویا یکی از مقاصد مهم گردشگری در ایران به شمار میآید. سفر به موزه مفاخر میتواند فرصتی باشد برای کشف دیگر جاذبههای گردشگری نزدیک به آن که هر کدام داستان و زیبایی خاص خود را دارند. در ادامه با الی گشت همراه باشید تا شما را با برخی از این جاذبهها آشنا کنیم.
۱. بازار تاریخی اراک
بازار سنتی اراک که قدمت آن به دوره قاجار بازمیگردد، یکی از جاذبههای مهم در نزدیکی موزه است. این بازار با معماری سنتی و سقفهای ضربی نه تنها محلی برای خرید صنایع دستی و سوغات محلی است، بلکه فضای آن شما را به گذشتهای پر از رنگ و نقش میبرد. قدم زدن در راستههای بازار تجربهای ناب از فرهنگ و معاشرت مردم اراک را به همراه دارد.
۲. مسجد و مدرسه سپهدار
در فاصله کوتاهی از موزه بنای تاریخی مسجد و مدرسه سپهدار قرار دارد که در دوران قاجار ساخته شده است. این مجموعه با معماری زیبا و تزیینات سنتی هم ارزش مذهبی دارد و هم ارزش هنری. بازدید از این مکان، فرصتی است برای آشنایی با سبک معماری و هنر اسلامی در اراک.
۳. پارک ها و فضاهای سبز شهری
اگر پس از بازدید از موزه به دنبال فضایی آرام برای استراحت هستید، پارکهای نزدیک به مرکز شهر مانند پارک شهر یا پارک معلم گزینههای مناسبی هستند. این پارکها با فضای سبز دلنشین، مسیرهای پیادهروی و امکانات رفاهی، لحظاتی خوش و آرام را برای گردشگران فراهم میکنند.
۴. خانه های تاریخی اراک
در اطراف موزه مفاخر اراک خانههای تاریخی متعددی وجود دارد که هر کدام با معماری خاص و جزئیات زیبا، روایتگر بخشی از تاریخ و فرهنگ این شهر هستند. بازدید از این خانهها، تجربهای ارزشمند از زندگی و سبک معماری گذشته را به همراه دارد. از جمله این خانهها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- خانه حاجآقا محسن اراکی
- خانه حاجحسین خاکباز محسنی
- خانه حسنپور
- خانه دمساز (اراک)
- خانه سعدا مصلحآبادی
۵. حمام تاریخی چهارفصل (موزه مردم شناسی)
حمام چهارفصل یکی از مهمترین آثار دوره قاجار در اراک است که در گذشته بهعنوان بزرگترین حمام شهر خدمت میکرده است. این بنا که با کاشیکاریهای رنگین و نقوش چهار فصل تزیین شده، بخشهایی از فرهنگ زندگی روزمره مردم ایران در گذشته را نشان میدهد و امروز بهعنوان موزه مردمشناسی بازسازی و قابل بازدید است.
۶. مسجد جامع اراک
این مسجد تاریخی که در مرکز شهر واقع شده به دوره قاجار تعلق دارد و یکی از بناهای مذهبی و معماری مهم اراک محسوب میشود. سبک ساخت و فضای معنوی آن برای گردشگران علاقهمند به تاریخ و فرهنگ اسلامی جذاب است.
۷. قلعه حاج وکیل
قلعه حاج وکیل یکی دیگر از آثار دوره قاجار در اراک است که در مرکز شهر قرار دارد. این قلعه تاریخی با دیوارهای مستحکم و معماری نظامی سنتی، نمایانگر اهمیت دفاعی و شهری دوران گذشته است و دیدن آن میتواند تجربه متفاوتی در برنامه گردشگری شما ایجاد کند.
جمع بندی
در این مقاله از الی گشت به معرفی یکی از مشهورترین جاذبههای فرهنگی شهر اراک در استان مرکزی یعنی موزه مفاخر اراک پرداختیم. این موزه گنجینهای از آثار هنری و تاریخی به یاد ماندنی از مشاهیر و بزرگان این دیار را در برگرفته و با هدف معرفی و حفظ میراث فرهنگی و هنری استان مرکزی بنیانگذاری شده و فضایی برای آشنایی با زندگی و آثار افراد سرشناس این منطقه است. اگر به اراک سفر میکنید و اهل فرهنگ و هنر هستید بازدید از این موزه استثنایی را از دست ندهید.
سؤالات متداول
موزه مفاخر اراک کجاست؟
این موزه در شهر اراک در خیابان شهید بهشتی، پیش از میدان شریعتی واقع شده است.
چه آثاری در موزه مفاخر اراک به نمایش گذاشته میشود؟
این موزه نه تنها گنجینهای از آثار ارزشمند هنرهای تجسمی و پیکرتراشی را در خود جای داده بلکه با نمایش تندیس و زندگینامه بزرگان، تبدیل به یکی از مهمترین مراکز فرهنگی و آموزشی استان مرکزی شده است.
آیا برای ورود به موزه مفاخر اراک باید هزینهای پرداخت؟
هزینه ورودی برای گردشگران ایرانی ۱۰۰۰۰ تومان و برای گردشگران خارجی قدری بیشتر خواهد بود.
بهترین زمان بازدید از موزه مفاخر اراک چه موقعی است؟
اگر به دنبال آبوهوای معتدل و مناظر سرسبز هستید، فصل بهار بهترین زمان سفر به اراک است.
چه جاذبه های گردشگری نزدیک به موزه مفاخر اراک وجود دارند؟
از جمله این جاذبهها میتوان به حمام تاریخی چهار فصل، مسجد و مدرسه سپهدار و بازار تاریخی اراک اشاره کرد.
ساعت بازدید از موزه مفاخر اراک چگونه است؟
موزه مفاخر همه روزه از ساعت ۸ صبح تا ۶ عصر پذیرای بازدیدکنندگان است.
بنای موزه مفاخر اراک متعلق به چه دورهای است؟
موزه مفاخر در قلب اراک و در ساختمانی باشکوه متعلق به دوره قاجار قرار دارد؛ عمارتی که به نام عمارت حاج حسین خاکباز محسنی (اراکی) شناخته میشود.