آشنایی با لباس های محلی کردی

لباس های محلی کردی

کردهای ایران یکی از قدیمی ترین مردم و اقوام فلات ایران هستند که هم اکنون در مناطق وسیعی از این سرزمین زندگی می کنند. در میان آداب و رسوم این مردم، می توان هنوز یکی از زیباترین پوشش ها و لباس های دنیا را یافت. لباس هایی رنگارنگ و با جنس هایی عالی که در طول قرن ها توسط مردم کرد، چه در ایران و چه در عراق استفاده می شود. لباس محلی کردی برای مردان و زنان کرد از قسمت های مختلفی تشکیل شده است و گاهی آداب خاصی در پوشش و حتی بستن شال کمر یا روسری زنان دارد. جدای از جزئیات ظاهری که در میان هر یک از روستاها و قبایل کرد ایران دیده می شود، اشتراکات کلی در میان لباس محلی کردی دیده می شود. مجله الی گشت برای کسانی که به لباس های محلی و رنگی یا لباس های سنتی ایران علاقه مندند، به معرفی لباس های محلی کردی برای آقایان و خانم ها می پردازد.

سنت ها و لباس های محلی کردی

خصوصیات لباس های سنتی و محلی کردی

مطالب مرتبط:
لباس های محلی ایران را بشناسیم
سفر به جنوب ایران، از دزفول تا چابهار
هانی گرمله، روستای مرموز در نقطه صفر مرزی کردستان

لباس کردی آنچنان زیبا و البته راحت است که راه خود را تا دنیای مردن امروزی هموار نموده و همچنان توسط مردمان کرد نشین استفاده می شود. سیاحان و تاریخ نویسانی که از این مردم دیدن کرده اند، به زیبایی، متنوع بودن و دیگر خصوصیات لباس های محلی کردی اشاره کرده اند. همچنین این لباس محلی در جشنواره های بین المللی مد لباس همواره توانسته مقام اول را از آن خود نماید. پوشش مردان و زنان کرد همانند دیگر مناطق جهان بسیار با هم فرق دارد. در لباس زنان تنوع پارچه ها، تزئینات و رنگ را خواهید دید اما لباس مردان بسیار ساده و عموما از یک جنس پارچه هستند. هر دست لباس مردان کرد نیز برعکس لباس زنان کرد، تنها از یک رنگ شاخص کلی استفاده می کند.

لباس مردان و زنان کُرد از سه قسمت اصلی تن پوش، سرپوش و پای افزار تشکیل شده است. همچنین لباس مجالس و مهمانی ها با لباسی که برای روزمرگی استفاده می شود، بسیار متفاوت است. اگر به نواحی مختلف کردستان مانند اورامان‌، سقز، بانه‌، گروس‌، سنندج‌، مریوان یا اقوام کرد نشین شمال خراسان یا کرد کرمانج دقت کنید، در جزئیات لباس محلی کردی آن ها تفاوت های بسیاری پیدا خواهید نمود. حتی بستن شال کمر مردان در هر منطقه با منطقه ای دیگر متفاوت است. با این وجود پوشش کامل بدن در کلیت و در لباس های محلی کردی با یکدیگر یکسان است.

لباس های سنتی کردی-لباس های محلی کردی

قدمت لباس کردی

قدمت لباس کردی به قدمت خود مردمان کرد برمی‌گردد و اگر بخواهیم به تصویری مستند از قدیمی‌ترین لباس کردی استناد کنیم، باید به مستندات تاریخی رجوع کنیم. در حجاری های ورودی کاخ آپادانا و در میان هدیه آوردندگان به بارگاه می توانید مردان کرد و ماد را ببینید که لباس هایی همانند لباس های محلی کردی مردمان کرد بر تن دارند.

قدمت لباس های محلی کردی

لباس مردان کردی

چوخه‌: نام های متفاوتی در میان مردمان کردی دارد. این لباس یا نیم تنه برای فصل زمستان استفاده می شود و و خواستگاه آن، منطقه هورامان است. چوخه، نیم‌تنه‌ای پنبه‌ای یا پشمی به شکل پارچه ساده یا گل دار از پشم، کرک و مو است که در ناحیه سقز، بانه و مریوان به آن کوا می‌گویند و در سنندج آن را چوخه‌ می‌نامند. این لباس نیم‌تنه‌، عموما همراه با رانک که همین جنس را دارد پوشیده می شود. نوع مرغوب چوخه و رانک از نوع موی بزی معروف به مرغوز یا “مه ره ز” تولید می شود. نوع مرغوب این لباس را در مهمانی ها و جشن ها می پوشند.

چوخه در لباس های محلی کردیپانتول یا رانک‌: در میان لباس های کردی مردانه شاید شلوار کردی بسیار مشخص و شناخته شده باشد. به شلوارهای کردی که به شکل شلواری گشاد با دم‌پای تنگ دوخته می شوند پانتول یا رانک می گویند. رنگ لباس های مردان کردی به صورت تک رنگ قهوه ای، سورمه ای، خاکستری و … می باشد.

در میان لباس های محلی کردی می توان چوخه و رانک را در مجموع، لباس کلی و بخش اصلی لباس مردان کردی دانست.

ملکی‌: نیم‌تنه‌ای همرنگ پانتول و بدون یقه است که از پایین نیم‌تنه تا بالا به وسیله دکمه بسته می‌شود.

لفکه سورانی یا سورانی: پارچه ای به رنگ سفید و همانند ساعدبند یا پابند است که بسیار فراخ و بلند و با زبانه‌ای مثلث شکل در انتهای آستین است. لفکه و سورانی را در مهمانی ها و مجالس رقص محلی کردی نیز استفاده می کنند. سورانی را در حالت عادی، روی آستین به صورت باز می‌بندند و در مواقع اضطراری و مخصوصا در مواقع جنگ، دو سر سورانی به هم گره زده و محکم می شود. سورانی‌ها باعث تسهیل بالا زدن آستین‌ها در مواقع شستن دست و صورت هستند.

شال: نام های مختلفی همانند “پشت وین”‌ و “پشت ینه”‌ به شال کمر می دهند. شال کمر از پارچه ای نخی و عموما با طرح های راه راه یا شطرنجی بافته می شود. طولی به اندازه ۳ تا ۱۰ متر دارد. شال کمر بر خلاف تصور به اشکال مربعی دوخته می شود. هنگام بستن شال مربعی به دور کمر آن را ابتدا مثلثی تا زده و سپس به شکل نواری یا هر شکل دیگری که بخواهند در می آورند. تا زدن شال مربعی به دور کمر، باعث گرم نگه داشتن بدن مردان نیز می شد.

پشت تند همان شال است. از پارچه گل‌دار به طول شش متر درست می‌شوند بدین ترتیب که پارچه را از سمت عرضش تا کرده می‌دوزند و بعد آن را به ‌صورت مختلف ساده و گره چین به کمر می‌بندند. در میان لباس های محلی کردی و مردانی که اسلحه دارند، آن‌های که صاحب اسلحه کمری هستند، وسایلشان را با شال به دور کمر نگه می دارند.

لباس مردان در لباس های محلی کردی

دستار: به کلاه و یا همان پارچه ای که مردان کردی به دور سر خود می بندند دستار می گویند. به دستار نام های دیگری همانند کلاغه‌، دشلمه‌، مندلی‌، رشتی‌، و سروین‌ (سربند) نیز می گویند. همانطور که قبلا گفتیم نحوه بستن دستار در میان مردان کرد نواحی مختلف متفاوت است. همچنین زنان نیز چنین پارچه و روسری را هم به دور سر خود می بندند منتها با دستار مردان متفاوت است.

فرنجی‌: یا “فره‌جی‌” که ویژه مردان ناحیه اورامانات است و از نمد ساخته و آماده می‌شود. اگر به لباس مردان چوپان در زمستان دقت کنید، بالاتنه یا جلیقه ای پشمی را در تن آن ها خواهید دید که در ناحیه شانه کمی به سمت بیرون برآمدگی دارد. به همین لباس کرک و پشمی، فرنجی می گویند.

ساق‌بند پشمی (پوزوانه): در قدیم برای جلوگیری از سرمای شدید منطقه در فصل زمستان و حرکت آسان در داخل برف و جلوگیری از رسیدن رطوبت به پاها، جلوگیری از گزش مار در فصل تابستان، جمع کردن شلوار گشاد کردی برای عبور از کوهستان‌ها و سنگلاخ‌های صعب‌العبور منطقه از ساق بند استفاده می کردند.

کله بال: نوعی از نمد پوششی است که چوپانان در مناطق چرای گله در صحرا استفاده می‌کنند.

کِلاو: کلاو در واقع همان کلمه کلاه است که در تلفظ و گویش کردی به این شیوه گفته می شود. کلاه محلی مردان کردی با دقت و ظرافت خاصی همراه با نقش و نگارهایی بر جایی مانده از فرهنگ اصیل کردی ساخته می شود. این کلاه عموما به رنگ‌های سیاه ‌و سفید و در دو صورت بلند یا تخت بافته می‌شود. گاهی رنگ های دیگر را در بافت و تزئین این کلاه ها به کار می گیرند. کلاو به همراه پیچ استفاده می شود.

کلاو در لباس های محلی کردیپیچ: دستمال، دستار یا در میان عامه “دزمال” و گاهی  به رنگ سیاه ‌و سفید است. پیچ به همراه کِلاو استفاده می شود. آن را با گذاشتن کلاه روی سر و به دور آن پیچانده می‌شود و در قسمت پشت سر در درون دستمال محکم می شود تا شل نشده و از سر نیفتد.

  • تعریف دیگری از پیچ یا پچ: پارچه‌ای است سه متری و اغلب گل‌دار که در انتهایشان، تارهای جدا شده و ریش ریش دارند. موقع بستن به دور سر آن را به گونه ای می بندند که این ریش ریش ها در طرفین به شکل زیبایی آویزان می شود. حتی می توان آن را جزوی از تزئینات سر و لباس مردان دانست. در نواحی سقز و مرزی به آن پچ می‌گویند. کاربرد این پارچه بیشتر به خاطر عرقچین است.

کلاش یا گیوه: پاپوشی یا همان کفشی است که آن هم عموما به رنگ سفید دوخته می شود. در دوخت کلاش و گیوه از ظرافت خاصی استفاده می کنند. آن را با بافت های مختلفی می دوزند. این پاپوش از بدبو شدن پا جلوگیری می‌کند و پا را خنک نگه می‌دارد. حتی امروزه طرح ها و بافت های جدیدی از گیوه را با کفی های چرمی جدید می توانید در بازار پیدا کنید. این نوع کفش حتی جهانی شده است. کفش های گیوه از رشته نخ های پنبه ای بافته می شود.

کراس: کراس همان پیراهن که البته بیشتر برای لباس های محلی کردی زنانه استاده می شود اما گویا مردان کردی نیز چنین لباسی دارند. این لباس یقه ندارد و به علاوه به انتهای آستین‌ها سورانی اضافه می کنند.

چوپی دستمالی است که در هنگام رقص کردی آن را در دست می گیرند.

فرنجی در لباس های محلی کردی

لباس زنان کردی

لباس‌های زنان در میان لباس های محلی کردی بیشتر از جنس حریر، تور، مخمل و ساتن بوده که با پولک‌دوزی، سرمه‌دوزی، سنگ دوزی، ملیله‌دوزی، منجوق‌دوزی و … آراسته می‌شوند.

جافی‌: شلواری گشاد همانند شلوار مردان کرد است‌. این شلوار را زنان کرد، به ویژه زنان روستایی‌، هنگام کار می‌پوشند. در سایر مواقع‌، زنان شلوار گشاد از جنس نخ ها و پارچه های بسیار نرم دوخته و به پا می‌کنند. در بعضی مناطق به جافی درپه هم می گویند. این دو تنها در نواحی پاچه خود با هم متفاوت هستند. دم پای جافی ها تنگ تر از درپه هاست.

کراس: نام پیراهن زنان کردی است که دوختی ساده و بلند با دامنی گشاد دارد. معمولا آن را از پارچه‌های بسیار زیبا، نفیس و گران‌قیمت تهیه می‌کنند.

کلنجه‌: نیم‌تنه‌ای زنانه و به شکل جلیقه است که روی پیراهن بلند می‌پوشند و در اورامان آن را “سوخمه‌” می‌نامند. کلنجه را از پارچه زری بافت یا مخمل می دوزند.

شال یا پشت تند‌: از پارچه‌ای زیبا بافته می شود که روی لباس در ناحیه کمر بسته می‌شود. شال ها پارچه ای گاهی نواری شکل و گاهی مربعی هستند. رنگ شال ها رنگ رنگی است و زن‌ها آن را کمی بالاتر از پیراهن خود می بندند به ‌طوری که انتهای دامن آن ها از مچ پای آن‌ها پایین‌تر نرود و مزاحم راه رفتنشان نشود.

لباس زنان در لباس های محلی کردی

گلونی: نام نوعی پارچه و روسری است که توسط کردهای جنوبی و سورانی استفاده می‌شود. نوعی روسری با نقش‌های مخصوص است.

کلاو: یا کلاه که از زیره ای جنس مقوا داشته و بر روی آن را با پارچه و پولک می پوشانند. این کلاه به شکل استوانه‌ای کوتاه است که آن را با پولک‌هایی رنگین به صورت بسیار زیبایی تزیین می‌کنند. این کلاه را به ‌وسیله یک رشته  نخ طلایی رنگ که سکه های لیره یا نیم پهلوی‌هایی به آن می‌آویزند و از زیر چانه عبور می‌دهند، روی سر نگاه می‌دارند و دستمال را روی آن می‌بندند، رشته‌ای که کلاه را به آن صورت نگاه می‌دارد «قطاره» نام دارد. در دو طرف، در محل اتصالان با کلاه یک گل طلائی آویزان می‌نمایند.

کلکه‌: روسری یا دستاری است که به جای کلاه مورد استفاده زنان قرار می‌گیرد کلکه دارای رشته بلندی از ابریشم سیاه و سفید با ملیله‌دوزی هایی زیبا و ظریف است. این نوع روسری جزو گران ترین روسری های ابریشمی است که شاید آن را هنوز بر سر بزرگان و زنان مهم کردی ببینید.

که وا: همان قبا کردی است با این تفاوت که پارچه آن را رنگین انتخاب می‌کنند و ثانیا خیلی کوتاه‌ تر آن را می‌دوزند. این لباس ساده بلند را بر که روی کراس می پوشند تا روی مچ پا می آید و همانند مانتویی است که جلوی آن باز است.

ماشته: بعضی از زنان کردی پارچه را همانند شنل به دور گردنشان می بندد که به پشت می افتد. به این شنل، ماشته نیز می گویند.

  1. Avatar
    مهندس غفور بهاردوست

    با تشکر ❤️ هرچند میشد کامل تر باشد از جمله بحای کله قوم میبایست کلمه ملت کرد به کار رود چون قوم نیست بلکه کوردها یک ملت هستند و دارای چندین قوم. ❤️ اصطلاحات متن هم چند اشکالاتی در تعاریفش وجود دارد ولی در مجموع متن خوبی بود دستتون درد نکنه. ❤️

نظر خودتان را ارسال کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد