alexaa

مناطق چهارگانه محیط زیست: پارک ملی، اثر طبیعی ملی، پناهگاه حیات وحش و منطقه حفاظت شده

مناطق چهارگانه محیط زیست

زمانی که صحبت از طبیعت یک کشور می شود، به اصطلاحاتی بر می خوریم که ممکن است آن ها را نشناسیم یا نتوانیم تفاوت آن ها را با هم متوجه شویم. در ایران مناطق چهارگانه محیط زیست شامل محدوده های طبیعی با ارزش زیست محیطی هستند که همه آن ها تحت نظر سازمان حفاظت محیط زیست ایران اداره می شوند. این مناطق شامل پارک ملی، اثر طبیعی ملی، پناهگاه حیات وحش و منطقه حفاظت شده است. الی گشت در ادامه شما را با این مناطق چهارگانه محیط زیست ایران آشنا می کند.

مناطق چهارگانه محیط زیست

پارک ملی | National Park

مطالب مرتبط:
معرفی برخی از معروف ترین پارک های ملی ایران
پارک ملی گلستان، اولین پارک ملی ایران
دشت کویر، یکی از پهناورترین نمک زارهای ایران

پارک ملی که در تمام کشورهای جهان موجود است، به محدوده ای از منابع طبیعی می گویند که شامل جنگل، بیشه، دشت، مناطق آبی، مناطق خشکی، کوهستان و … می شوند. پارک های ملی تحت نظر سازمان محیط زیست بوده و همچنین محل های خوبی برای فعالیت های پژوهشی، گردشگری و آموزشی هستند. بهره برداری های مصرفی و همچنین مسکونی در پارک های ملی مجاز نیست و در صورتی که شخصی اقدام به این کار کرد، با او برخورد قانونی خواهد شد. حدودا ۲۲ پارک ملی در ایران وجود دارد که از جمله آن ها می توان به پارک ملی توران، گلستان، لار، خجیر و دریاچه ارومیه اشاره کرد. تعریف دقیقی که سازمان محیط زیست ارائه داده توصیف زیر است:

پارک ملی به محدوده ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل، مرتع، بیشه های طبیعی، اراضی جنگلی، دشت، آب و کوهستان اطلاق می شود که نمایانگر نمونه های برجسته ای از مظاهر طبیعی باشد و به منظور حفظ همیشگی وضع زندگی و طبیعی آن و همچنین ایجاد محیط مناسب برای تکثیر و پرورش جانوران وحشی و رشد رستنی ها در شرایط کاملا طبیعی تحت حفاظت قرار می گیرد.

برای اطلاعات بیشتر در مورد برخی از پارک های ملی می توانید به مطلب زیر مراجعه فرمایید:

معرفی برخی از معروف ترین پارک های ملی ایران

پارک ملی گلستان

اثر طبیعی ملی | National Heritage Site

یکی دیگر از مناطق مناطق چهارگانه محیط زیست اثر طبیعی ملی است که به پدیده ها یا مجموعه هایی از گیاهان و جانوارنی که کم نظیر، استثنایی، کوچک، جالب، غیر تعارف و غیر قابل جایگزین هستند می گویند. این پدیده یا مجموعه ها دارای ارزش های علمی، تاریخی، حفاظتی و طبیعی هستند و اقدامات حفاظتی مختلفی روی آن ها صورت می گیرد که باید این مورد را تضمین کنند که در طول زمان پایداری بهره برداری غیر مصرفی از آن ها صورت گیرد. از جمله آثار طبیعی ملی ایران موارد زیر هستند:

  • چشمه گل فشان تنگ، چابهار
  • درخت رحمت، کرمانشاه
  • تنگ رازیانه، ایلام
  • قله تخت سلیمان، طالقان
  • چشمه های باداب سورت، ساری
  • قله دماوند
  • قله تفتان، سیستان و بلوچستان
  • سرو هرزویل، گیلان
  • لاله واژگون
  • دهلران، ایلام
اثر طبیعی ملی

پناهگاه حیات وحش | Wildlife Sanctuary/Wildlife refuge

پناهگاه حیات وحش  به این دلیل جزو مناطق چهارگانه محیط زیست قرار می گیرد که محدوده وسیعی از منابع طبیعی کشور است که در آن زیستگاه های طبیعی نمونه و شرایط خاص اقلیمی برای جانواران وحشی متفاوت فراهم است. این پناهگاه ها تحت حفاظت هستند و محیط مناسبی برای فعالیت های آموزشی و پژوهشی به خصوص در ارتباط با جانوارن وحشی به حساب می آیند. این پناهگاه ها باید به قدری وسعت داشته باشند که نیاز گونه های جانوری، پیوستگی و ارتباط متقابل آن ها را تضمین کند. در مواقع خاصی به شرط سازگار بودن، بهره برداری مصرفی و فعالیت های گردشگری کنترل شده در این پناهگاه ها مجاز است. البته در نظر داشته باشید که در مواقع بسیار خاصی این امکان صورت پذیر است و مثلا اگر شخصی بخواهد از یک پناهگاه حیات وحش دیدن کند، باید با مجوز رسمی وارد محدوده شود. از جمله پناهگاه های حیات وحش در ایران موارد زیر هستند:

  • رباط شور، فردوس
  • هامون
  • کوه سیاه، دشتستان
  • زریوار
  • هندورابی
  • زریاب بم
  • نایبندان، طبس
  • راسوند، مرکزی
پناهگاه حیات وحش میانکاله

منطقه حفاظت شده | Protected Area/Conservation Area

این مورد از مناطق چهارگانه محیط زیست به محدوده هایی از منابع طبیعی گفته می شود که از نظر ضرورت حفظ، تکثیر و احیای نسل جانوران ایجاد می شود و برای این فعالیت ها حقوق جوامع محلی در نظر گرفته خواهد شد. فعالیت های گردشگری و بهره برداری های مصرفی بر اساس قانون و طرح جامع مدیریت مناطق در این منطه ها مجاز است. این مناطق می توانند شامل جنگل، مرتع، دشت، مناطق آبی، کوهستان و … باشند که مقررات مربوط به آن ها تاحدودی شبیه پناهگاه حیات وحش است. از جمله مناطق حفاظت شده ایران عبارتند از:

  • صوفی چای، مراغه
  • زرین کوه، طالقان
  • سیرخون، خواف
  • رودخانه چالوس
  • هوراند، اهر
  • آلموبلاغ، همدان
  • نشر، همدان
  • دالانکوه
  • شاسکوه و اسفدن
منطقه حفاظت شده بهرام گور

ذخیره گاه زیست کره | Biosphere reserve

علاوه بر مواردی که در بالا ذکر شد، اصطلاحی به نام ذخیره گاه زیست کره نیز موجود است که برای جلوگیری از تغییرات برگشت ناپذیر و همچنین بهره برداری های نادرست و ناپایدار از منابع طبیعی شکل گرفته است. در دهه ۱۹۶۰ کارشناسان محیط زیست در دنیا تصمیم گرفتند تا ایده جدیدی به نام ذخیره گاه زیست کره را شکل دهند تا بتوانند در سطح جهانی، حفاظت هایی انجام دهند.

تفاوتی که ذخیره گاه زیست کره با دیگر مناطق چهارگانه محیط زیست دارد (گاهی با هم همپوشانی دارند، مثلا ممکن است یک ذخیره گاه زیست کره، پارک ملی هم باشد) بیشتر به روش برنامه ریزی و مدیریت آن ها برمی گردد. ذخیره گاه زیست کره بر اساس استفاده های چند منظوره ایجاد شده و نقش اصلی و سازنده آن، به جوامع محلی داده می شود. این مناطق حفاظت شده از طرف یونسکو تحت پوشش دفتر شورای هماهنگی بین المللی برنامه انسان و زیست کره (Man and the Biosphere Programme) قرار دارد. در تمام دنیا ذخیره گاه زیست کره موجود است و ایران نیز از این قائده مستثنی نیست.

ذخیره گاه زیست کره میانکاله
مناطق یونسکوتعداد ذخیره گاه های زیست کرهتعداد کشورها
آفریقا۷۵۲۸
کشورهای یونسکو۳۱۱۱۱
آسیا و اقیانوس آرام۱۴۷۲۴
اروپا و آمریکای شمالی۲۸۷۳۶
آمریکای لاتین و کارائیب۱۲۹۲۱

در انتها باید خاطر نشان شویم که مناطق چهارگانه محیط زیست ایران، جزوی از طبیعت کشورمان هستند که همگی باید در حفظ آن ها کوشا باشیم. می توانیم با ارائه اطلاعات دقیق به کودکانمان، آن ها را نیز طبیعت دوست پرورش دهیم تا همه با هم از نابودی گونه های گیاهای و جانوری ایران جلوگیری کنیم.

ذخیره گاه های زیست کره ایران

  • گلستان
  • ارسباران
  • ارژن- پریشان
  • گنو
  • حرا
  • کویر
  • هامون
  • تنگ صیاد و سبزکوه
  • دنا
  • توران
  • میانکاله
  • دریاچه ارومیه

نظر خودتان را ارسال کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد