alexaa

بزرگترین یخدان خشتی ایران و جهان، یخدان موئدی

یخدان موئدی در استان کرمان

کرمان، یکی از استان های پهناور در جنوب شرقی ایران است. این استان حدود هفت هزار جاذبه ی تاریخی که را در خود جای داده که از این بین ۷۰۰ مورد آنها در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. به دلیل جاذبه های تاریخی متعددی که در آن وجود دارد، استان کرمان جزو ۵ شهر تاریخی ایران به شمار می رود. جاذبه ای که در این مطلب می خواهیم درباره آن برایتان شرح دهیم، یخدان موئدی است، مردم کرمان با استفاده از ابداعات و ابزارهای بی نظیر به نام قنات، حفر کانال در عمق زمین، ساخت آب انبارها و یخدان ها برای خودشان شرایط بهتری را فراهم آورده بودند. یکی از آنها همین یخدان موئدی است که ادامه همراه الی گشت باشد تا بیشتر درباره یخدان موئدی در کرمان جاذبه منحصر به فرد ایرانی برایتان بگوییم.

یخدان موئدی در کرمان
مطالب مرتبط:
معرفی مجموعه ابراهیم خان در کرمان
هولناک ترین باغ ایرانی: باغ سنگی سیرجان

همانطور که گفتیم کرمان یکی از شهرهای تاریخی ایران است، جاذبه ی یخدان موئدی هم از جاذبه های بسیار قدیمی این شهر است که در تاریخ ۲ آبان ۱۳۷۸ با شماره ثبت ۲۴۳۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مویدی نام محله‌ای در شهر کرمان است و شامل بخشی از زمین‌ها و قنات قدیمی واقع در محدوده ی میدان تختی و خیابان‌های خورشید و ابوحامد است. این بنای ارزشمند در اواخر دوره ی صفویه ساخته شد و نام آن «موئدی» است.

یخدان موئدی در کرمان

عناصر تشکیل دهنده یخدان موئدی

این بنای ارزشمند تاریخی دارای قسمت های مختلفی است که آن ها عبارت از مخزن، حصار، استخر و چاله ی یخ هستند. مخزن دایره ای شکل گنبدی از نوع «بَستو» بر روی آن ساخته شده است. استفاده از مصالح خشت به دلیل عایق حرارتی بودن آن است به صورتی که گرما را به داخل عبور نمی‌دهد. حصار آن نسبتا بلند و ۱۲ متر ارتفاع دارد. مصالح بنا خشت خام و ملات گل است. کاربری یخدان در گذشته نگهداری یخ برای ایام تابستان مردم شهر بوده ‌است.

ویژگی ‌های فنی معماری یخدان موئدی

ارتفاعی یخدان دارد نیز حدود ۲۰ متر است و دلیل این ارتفاع برای خنک نگه داشتن کف یخدان بوده است. این مرکز یکی از مهمترین و حیاتی ترین مراکز شهر کرمان به شمار می رفته است، اما در مورد معماری این یخدان موئدی باید بگوییم که نحوه ی تهیه یخ در آن به این صورت بوده است که در پشت دیوارهای بلند و قطور آن سطوحی صاف ساخته شده است که وظیفه ی این دیوارهای این بوده است که در طول روز در مقابل تابش نور آفتاب مقاومت کند و از آب شدن یخ های درون یخدان جلوگیری نماید، همچنین در صورتی که در شرق و غرب کمی آفتاب روی سطوح یخ‌ گیری می‌تابید، آن وقت در این نقاط هم دیوارهای جانبی بنا می ‌کردند.

یخدان موئدی در کرمان

نحوه ی یخ سازی یخدان موئدی، به این صورت بوده است که هر شب بر روی توده های منجمد شده از یخ جدود چند سانتی متر آب هدایت می شده تا با کمک سرمای شب آن یخ بزنند. شرط فنی به خوبی می‌رساند که یخچال‌سازان مجبور بودند با کمال دقت سطوح یخ‌گیری را طراز کنند. پس از آن تقریبا قطر یخ به ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر می‌رسید، یخ‌ها را قطعه قطعه کرده و به داخل منابع یخ می‌ریختند. با انبار کردن یخ ها درون یخدان می توانستند آب مورد نیازشان را تهیه نمایند. بعضی که ذوقی هم داشتند، دانه های یاقوتی رنگ انار را روی یخ‌های پاک می‌ریختند و درتابستان یخ زیبا و دلفریبی زینت بخش سفره ثروتمندان بود.

طراحان این یخدان حتی فکر آب شدن یخ ها در طول تابستان را هم کرده بودند، و در صورتی که یخ ها ذوب می شدند به وسیله ی آبراهی که در کف یخدان وجود دارد به آن ها منتقل می شدند و به این صورت از هدر رفت آب در تابستان جلوگیری می کردند. همچنین برای جلوگیری از چسبندگی بین یخ ها با چیدن کاه بین یخ ها از چسبندگی بین آنها جلوگیری می کردند. این مخازن یخ دارای دو راهرو بودند که یکی برای انباشتن یخ ‌ها پس از تهیه به کار می‌رفت و دیگری برای بیرون آوردن آنها در فصل تابستان استفاده می‌شد.

یخدان موئدی در کرمان

دسترسی به یخ های درون یخدان بسیار راحت بوده و پله های یخدان با استفاده از خشت و گل به طور بی نظیری ساخته شده بودند و هر سال یک لایه جدید خشت و گل  بر روی گنبد این یخدان می ‌کشیدند. دیگر یخدان های معروف کرمان عبارت از یخدان چوب مفیدی، یخدان‌های زریسف، یخدان رحیم آباد و یخدان مویدی هستند.

بقیه یخدان ‌ها این شهر به طور کامل از بین رفته اند و چیزی از آنها باقی نمانده است.

یخدان موئدی در کرمان

دسترسی به یخدان موئدی در کرمان

آدرس: استان کرمان، شهر کرمان

به منظور دسترسی به یخدان موئدی در شهر کرمان، باید به سمت باغ ملی در این شهر بروید و یخدان موئدی در میدان تختی قرار دارد. اگر هم می خواهید با تاکسی یا اتوبوس به سمت یخدان موئدی بروید می توانید از تاکسی های خطی بخواهید که شما را به سمت یخدان موئدی ببرند.

دیگر جاذبه های اطراف یخدان موئدی

  • قلعه دختر کرمان

از قدیمی ترین قلع های شهر کرمان قلعه دختر است. این قلعه که به نام قلعه کهن هم در این شهر معروف است، در سمت شرقی شهر کرمان واقع است. این قلعه بر روی صخره ‌ای سنگی قرار دارد و مساحت آن حدود ۲۰ هکتار است. قدمت و تاریخ این قلعه به قبل از اسلام برمیگردد.

آدرس: استان کرمان، شهر کرمان، خیابان انقلاب، نزدیک پارک جنگلی انقلاب

  • گنبد جبلیه کرمان

یکی دیگر از بناهای بسیار زیبا در استان کرمان که ارزش دیدن را دارد گنبد جبلیه است. به گنبد جبلیه گنبد گبری هم گفته می شود. ساختمان گنبد جبلیه مقاومت و استحکام بالایی دارد و علت این استحکام را استفاده از شیر شتر به جای آب در ساخت آن بیان کرده‌اند.

آدرس: استان کرمان، شهر کرمان، خیابان شهدا

یخدان موئدی در کرمان

  • مجموعه‌ی گنجعلیخان کرمان

مجموعه ی تاریخی و معروف شهر کرمان همه آن را می شناسند، مجموعه گنجعلیخان کرمان است که در سال ۱۰۰۷ تا ۱۰۲۹ به منظور رفاه عمومی مردم در دوره صفویه به دست گنجعلیخان حاکم وقت کرمان ساخته شد.

آدرس: استان کرمان، شهر کرمان، میدان گنجعلیخان

  • روستای میمند کرمان

روستای میمند یکی از روستاهای باستانی و قدیمی ایران است که در استان کرمان قرار دارد. این روستا در دل کوه و صخره‌های سنگی ایجاد شده است. برخی بر این باور هستند که این روستا جزو اولین سکونت گاه‌های ایران است. در این روستای تاریخی هنوز زندگی جریان دارد و مردم به سبک و روش سنتی زندگی می‌کنند.

آدرس: استان کرمان، شهر بابک، روستای میمند

نظر خودتان را ارسال کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد