آشنایی با کاروانسراهای اطراف تهران

کاروانسراهای اطراف تهران

سفر کردن از گذشته هایی دور در زندگی ما ایرانی ها جایگاه قابل توجهی داشته است. شاید به همین خاطر است که کاروانسراهای بسیاری را بر سر راه شهرهای بزرگ کشورمان احداث کرده اند. در گذشته مردم برای کارهای مختلفی همچون تجارت، زیارت، مهاجرت، تفریح و … به همراه کاروان های پر جمعیت به مسافرت های طولانی مدت می رفتند. سفر در آن دوران همانند امروز راحت نبود و مردم سختی های زیادی را در راه متحمل می شدند و این کاروانسراها بودند که برای روزها و یا ساعاتی آرامش و راحتی را برای مسافران به ارمغان می آوردند. بر سر راه تهران هم کاروانسراهای زیادی وجود داشته که امروزه برخی از آن ها سالم باقی مانده اند. با الی گشت همراه باشید تا کاروانسراهای اطراف تهران را برایتان معرفی کنیم.

کاروانسراهای اطراف تهران

مختصری پیرامون کاروانسرا

مطالب مرتبط:
نزدیک ترین دریاچه ها به تهران که برای سفر یکروزه مناسب اند
معرفی کاروانسراهای استان سمنان
کاروانسرای مرنجاب، نگینی در دل کویر

کاروانسرا از ترکیب دو واژه پهلوی کاروان و سرا تشکیل شده است. کاروان یعنی گروهی که با هم مسافرت می کنند و سرا هم به معنی خانه و مکان است. بنابراین، همانطور که از نامش پیداست، کاروانسرا به معنای مکانیست که گروهی از مسافران در آن اقامت می کنند. در جای جای کشورمان ایران، کاروانسراهای بزرگ و کوچک بسیاری وجود داشته که امروزه بسیاری از آن ها ویران شده و برخی نیز هنوز پا برجا مانده اند. پیشینه کاروانسراهای ایران به هزاران سال قبل باز می گردد. در دوران پر شکوه هخامنشیان چاپارخانه هایی بر سر راه ها احداث کرده بودند تا چاپارها بتوانند با سرعت خود را به مقصد مورد نظرشان برسانند. کاروانسراهای ایران معمولا پلانی مربع و یا مستطیل شکل دارند که دور تادورشان اتاق هایی برای اسکان در نظر گرفته شده اند. به طور کلی می توان این کاروانسراها را به دو بخش درون شهری و برون شهری تقسیم کرد. در ادامه کاروانسراهای اطراف تهران را معرفی خواهیم کرد.

نمونه ای از یک کاروانسرای تاریخی، دیرگچین

معرفی کاروانسراهای اطراف تهران

  • کاروانسرای خانات تهران

در بخش قبلی همین مطلب گفتیم که کاروانسراها به دو بخش درون شهری و برون شهری تقسیم می شوند. کاروانسرای خانات از جمله کاروانسراهای درون شهری تهران است. بنابراین، برای بازدید از این مکان نیازی نیست جای دوری بروید. خوشبختانه در میان انبوه ساختمان های بدقواره امروزی تهران، هنوز هم ساختمان های تاریخی اینچنینی وجود دارند که شما را به دنیای تهران قدیم ببرند. کاروانسرای خانات یکی از این بناهاست که از دوران قاجاریه و اواخر حکومت ناصرالدین شاه به یادگار مانده است. کافیست به چهار مولوی، میدان امین السلطان و خیابان صاحب جمع بروید تا این کاروانسرای تاریخی را از نزدیک تماشا کنید.

وسعت این بنا ۱۰ هزار متر مربع است و به عنوان بزرگترین بنا در داخل بافت تاریخی شهر تهران شناخته می شود. خانات ۵۲ حجره دارد و امروزه سفره خانه ای سنتی درون آن دایر شده است. این بنا از جمله جاذبه هایی در تهران است که کمتر کسی نامش را شنیده. اگر به دیدن بناهای تاریخی – فرهنگی علاقه دارید، بازدید از این مکان را به شما پیشنهاد می کنیم.

کاروانسرای خانات تهران
  • کاروانسرای عین الرشید

ساخت کاروانسراها در دوران صفویه و به خصوص زمان سلطنت شاه عباس صفوی به اوج خود رسید. شاه عباس برای توسعه تجارت و آبادانی بیشتر کشور، دستور ساخت کاروانسراهای بسیاری را در نقاط مختلف کشور صادر کرد. یکی از این کاروانسراها در که استان سمنان و بر سر راه کاروان روی اصفهان به فرح آباد ساری قرار دارد، کاروانسرای عین الرشید است. این کاروانسرا در حدود ۱۵۲ کیلومتری تهران و در مکانی قرار دارد که به پارک ملی کویر شهرت دارد.

پلان عین الرشید یک مربع چهار ایوانی است که در هر گوشه اش برج هایی برای نگهبانی ساخته اند و دور تا دور حیاطش هم ۲۲ حجره برای اسکان مسافران وجود دارد. عمده مصالحی که در این بنای تاریخی به کار رفته اند، سنگ، آجر و گچ است. این کاروانسرا دارای تزئینات بسیار زیبایی همچون آجرکاری و کاشی کاری است.

کاروانسرای عین الرشید
  • کاروانسرای دیرگچین

دیرگچین یکی از معروف ترین کاروانسراهای اطراف تهران است که در استان قم و ۸۰ کیلومتری شمال شرقی مرکز این استان قرار دارد. این کاروانسرا، اهمیت بسیاری در تاریخ سرزمینمان دارد و آن را مادر کاروانسراهای ایران نامیده اند. قدمت کاروانسرای دیرگچین قم به حدود ۱۷۵۰ سال قبل و دوران سلسله ساسانیان باز می گردد. از همان زمان ساخت دیرگچین و با توجه به قرارگیری آن در یکی از مهم ترین مسیرهای تجاری دنیا به نام “جاده ابریشم”، این کاروانسرا روز به روز اهمیت بیشتری نسبت به قبل پیدا کرد، به طوری که در دوران سلجوقی و صفوی هم بخش هایی به آن اضافه شد. بخش های مختلفی از این کاروانسرا بارها تخریب شده و مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.

کاروانسرای دیرگچین ۱۲ هزار هکتار وسعت دارد و از بخش ها مختلفی همچون آب انبار، چندین برج، هشتی، ایوان، حجره های اقامتی، شترخوان، مسجد و … تشکیل شده است. این بنای تاریخی در مسیر جاده قم به ورامین و روستای علی آباد قرار گرفته است.

کاروانسرای دیرگچین - کاروانسراهای اطراف تهران
  • کاروانسرای قصر بهرام

در نزدیکی کاروانسرای عین الرشید که پیشتر معرفی کردیم، کاروانسرای معروف دیگری به نام قصر بهرام قرار دارد. بسیار از کارشناسان قدمت این بنا را به قبل از اسلام و زمان ساسانیان نسبت داده اند. آن ها عقیده دارند که شاه عباس صفوی این کاروانسرا را بر روی ویرانه های یک بنای باستانی از زمان بهرام ساسانی و یا همان بهرام گور ساخته است. چیزی که مشخص است این است که بنای کنونی را در دوران صفویه احداث کرده اند.

پلان کاروانسرای قصر بهرام مربع شکل است و آن را به جای آجر، از سنگ های آهکی تراشیده و سیقلی ساخته اند. در هر چهار گوشه بنا، برج هایی برای نگهبانی ساخته اند. یکی دیگر از ویژگی های این کاروانسرای منحصر به فرد سیستم آبرسانی پیشرفته آن است. امروزه تورهای متنوع رصدی به این مقصد برگزار می شود و علاقه مندان آسمان شب از جای جای کشور، برای تماشای آسمان پر ستاره کویر به این منطقه سفر می کنند. این کاروانسرا در استان سمنان و ۱۲۳ کیلومتری جنوب گرمسار قرار دارد.

کاروانسرای قصر بهرام
  • کاروانسرای رباط کریم

در حدود ۳۷ کیلومتری جاده تهران به ساوه، کاروانسرایی قاجاری وجود دارد که بسیاری آن را با نام کاروانسرای فتحعلیشاهی می شناسند. همانطور که از نامش پیداست، فتحعلی شاه دستور ساخت این کاروانسرا را صادر کرده است. این بنای تاریخی، از جمله بناهای دو ایوانی کشور به شمار می رود و همانند دیگر کاروانسراهای کشور، از یک حیاط مرکزی و حجره های پیرامونش تشکیل شده است. کاروانسرای رباط کریم، یکی دیگر از کاروانسراهای اطراف تهران است که می توانید به دیدن آن بروید.

کاروانسرای رباط کریم
  • کاروانسرای شاه عباسی کرج

یکی از کاروانسراهای ۴ ایوانی کشور که در مسیر ارتباطی غرب به شرق ایران و در سر راه ابریشم قرار دارد، کاروانسرای شاه عباسی کرج است. این بنای ۳ هزار متر مربعی، از ۲۱ حجره تشکیل شده که مسافران و کاروانیان در مسیر سخت مسافرت خود در آن ها استراحت می کردند. این بنا را همانند بسیاری از کاروانسراهای دیگر کشور، در دوران صفویه ساخته اند. این بنا در طول حیاتش کاربری های مختلفی داشته. در زمان قاجاریه از این بنا به عنوان یک قلعه نظامی و سپس مدرسه استفاده شد و در دوران پهلوی هم از آن به عنوان انبار کشاوری استفاده کردند. برای دیدار این بنا باید به کرج و میدان شاه عباسی آن بروید..

کاروانسرای شاه عباسی کرج
  • کاروانسرای ینگه امام

یکی دیگر از کاروانسراهای اطراف تهران هم در استان البرز و مسیر جاده کرج به هشتگرد در روستای ینگه امام قرار دارد. این کاروانسرا نیز در دوران صفویه احداث شده است. ینگه امام طرحی مستطیل شکل دارد و مانند دیگر کاروانسراهای صفوی، دارای یک حیات مرکزی بزرگ و حجره هایی در اطرافش است.

  • کاروانسرای کنارگرد

اگر به ری سفر کردید، یکی دیگر از دیدنی هایی که می توانید به بازدیش بروید، کاروانسرای صفوی کنارگرد است. این کاروانسرا در مسیر قدیمی تهران به قم و در بخش فشافویه حسن آباد شهر ری واقع شده است. حجره های اقامتی، غلام نشین، اصطبل چهار پایان و آب انبار از بخش های مختلف این کاروانسرا هستند. همچنین در وسط حیاط این بنای تاریخی، فضای نسبتا بزرگی را برای بار اندازی و بسته بندی اجناس تجاری تدارک دیده بودند. این کاروانسرای، بنایی ۴ ایوانیست و از سنگ، آجر و ملات گل، ماسه  آهک ساخته شده است.

کاروانسرای کنارگرد
  • کاروانسرای مرنجاب

شاید این بنا به نظر کمی دور برسد، ولی بسیاری در قالب سفرهای یکروزه به کویر مرنجاب سفر می کنند. یکی دیگر از کاروانسراهای مشهور کشور، کاروانسرای مرنجاب یا همان شاه عباسی است که در دل کویر زیبای مرنجاب قرار گرفته است. این بنا در سال ۱۰۱۲ هجری قمری و به دستور شاه عباس صفوی ساخته شد. در آن دوران این کاروانسرا، علاوه بر نقش استراحتگاه و اقامتگاه برای کاروانیان، نقش یک پاسگاه را هم به عهده داشت. پاسگاهی که وظیفه اش نگهبانی از یکی زا مسیرهای پر رفت و آمد کویری ایران بود.

با سفر به کویر مرنجاب، هم می توانید به دیدن رمل های شنی بزرگ و دریاچه آن بروید و هم می توانید شبی را در حجره های این کاروانسرای چند ساله کشور به صبح برسانید. کاروانسرای مرنجاب هم یکی دیگر از کاروانسراهای اطراف تهران است.

نظر خودتان را ارسال کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد