آیین «تَکم گردانی»؛ یادگاری کهن برای استقبال از نوروز در آذربایجان

آشنایی با آیین تکم گردانی در آذربایجان غربی

حتما تا به حال در کتاب های تاریخی با عنوان ایران گهواره تمدن آشنا شده اید، این کشور با توجه به قدمتی که در طول تاریخی دارد یکی از قدیمی ترین مناطق دنیا به حساب می آید از همین رو آیین ها و رسم های مختلفی را نیز دارا می باشد که هر کدام از این آیین ها برای خود دارای فلسفه ای جداگانه هستند. همانطور که می دانید نوروز یکی از جشن های بزرگ ایران باستان است که تاکنون در بین ایرانی های داخل کشور و خارج از کشور و حتی برخی دیگر از کشورهای همسایه ایران که زمانی جزئی از ایران به شمار می رفته اند نیز برگزار می شود اما این جشن بزرگ در شهرهای مختلف دارای آداب و رسوم های خاص خود می باشد که ما در این مطلب از مجله ی گردشگری الی گشت قصد داریم تا به سمت آذربایجان غربی برویم و با آیین تکم گردانی در این استان آشنا شویم؛ اگر شما هم مانند ما علاقمند به آشنایی با این مراسم هستید در ادامه همراه با ما باشد.

* در صورتی که شما از جزئیات آیین تکم گردانی اطلاعات بیشتری دارید با ما و همراهان الی گشت در میان بگذارید.

برگزاری از آیین تکم گردانی
مطالب مرتبط:
برگزاری آیین جهانی نوروز به تلاش یونسکو در برج میلاد
آیین زار؛ مراسم ترسناک جن گیری در جنوب ایران! + تصویر
کشف آخرین نیایشگاه هخامنشیان در ایران + تصویر

همانطور که در بالا هم گفتیم، جشن نوروز یکی از بزرگترین جشن های ایران باستان است که هزاران سال است با شکوه و عظمت در بین تمامی کسانی که آن را قبول دارند برگزار می شود. جشن کهن نوروز یکی از دیرینه ترین آیین‌ هایی است که در تمام جهان آن را به نام ایران می شناسند. آیینی با سابقه‌ای بیش از ۶ هزار سال تاریخ به ثبت رسیده که در طول تطور و تحولات تاریخی، همواره بنای استوار بر معناهای بنیادین و بدون تغییر خود را در مسیر ستایش پروردگار از یک ‌سو و احترام و کرنش به طبیعت از سوی دیگر متجلی کرده است. در بین تمامی آیین ها و رسم های مختلفی که برای برگذاری نوروز در شهرهای مختلف ایران وجود دارد این بار به سمت آذربایجان غربی رفته ایم تا با آیین تکم گردانی آشنا شویم.

اجرای مراسم تکم گردانی در آذربایجان

 فلسفه ی پیدایش و خاستگاه «تَکه» یا «تَکم» در آذربایجان غربی

آیین تکم گردانی که با نام های دیگری نظیر تکه یا تکم هم در برخی کتب تاریخی مطرح است، در زبان آذری به معنای «بز نر» نیز معنا می شود. در واقع تکه محور اصلی فعالیت نمایشی آیین تکم گردانی را بر عهده دارد. تکم چی ها یا تکم گردان ها با استفاده از چوب، عروسکی به شکل بز دست می کنند و آن را با پشم سیاه بزهای منطقه آذربایجان می پوشانند، بعد از آن در کوی و برزن افرادی با در دست داشتن این عروسک به راه می افتند و به عنوان نوید دهندگان و مژده بخشان آمدن نوروز با اشعار مختلف آذری و با حرکت دادن عروس «تکم» خود، آمدن نوروز را مژده و نوید می‌دهند.

یک پژوهشگر تاریخی به نام محمدرضا درویشی با توجه به تحقیقاتی که در خصوص آیین ها و موسیقی نواحی ایران داشته در کتاب خود از میان سرودها و سکوت ها خود درباره تکم چی ها و تکم گردانان آورده است: تکم‌چی‌ها یا عروسک ‌گردان ‌های نوروزی، بشارت ‌دهندگان بهار و نوروز در مناطق آذربایجانی‌نشین ایران بوده‌اند. اینان با حرکت دادن تکم‌ ها یا عروسک ‌های کوچک چوبی تزئین شده و خواندن آواز به نوروزخوانی و بهارخوانی می‌ پرداختند. تکم‌گردان‌ها آذربایجان در آستانه عید نوروز باستانی، با «تکه»   عروسک ‌هایی با نمایی از بز و ماجراهای شیرینش به استقبال بهار طبیعت و سال نو می ‌روند.

اجرای مراسم تکم گردانی در آذربایجان

تکم گردانی در واقع یکی از آیین ها و سنت های رایج و متداولی است که در آذربایجان غربی در آستانه عید نوروز و سال نو خورشیدی نیز اجرا می شود. کسانی این مراسم را برگزار می کنند در حالی که عروسک هایی به شکل بز نر در دست دارند و سر این عروسک های بزی را به این سو و آن سو تکان می دهند شعرهایی هم درباره تکه و ماجراهای او می خواهند. آیین تکم ‌گردانی در هر کوی و برزنی حاضر می‌شود و از مردم در قبال خواندن شعرهایش و بازی دادن «تکه» عروسکی‌اش هدیه و انعام می ‌ستاند.

اجرای موسیقی در آیین تکم گردانی

فرهنگ آیین تکم گردانی در آذربایجان

تکم چی ها در حقیقت بخشی هنری برخاسته از هنر عنی موسیقی آذربایجانی محسوب می شود که همواره در کنار تکم گردانان نوازنده هایی خبره و چیره دست هم هستند تا موسیقی آذربایجانی را به طور زنده در حین آیین تکم گردانی اجرا کنند. به نوازنده های موسیقی در این مراسم به عنوان «عاشیق ها» نیز یاد می شود.

از مهمترین رفتارهای فرهنگی که در طول اجرای آیین تکم گردانی مشاهده خواهید کرد شناساندن نوروز و فرهنگ آن به کودکان و نوجوانانی که به تماشای این مراسم به میدان ها و برزن ها آمده اند می باشد. «تکم چی»ها کودکان و نوجوانان را نیز مانند بزرگسالان به واسطه نوروز به احترام به طبیعت و همراهی با نو شدن سال و رفتارهای خوب و کنار گذاشتن رفتارهای شیطنت آمیز نشویق می‌کنند و نوید می‌دهند.

در حقیقت آیین نمایشی «تکم گردانی» به نوعی انتقال دهنده آموزهای مهم فرهنگ غنی مردمان آذربایجان و اقلیم این منطقه به شمار می‌آید که در سپهر فرهنگی کشورمان، مهمترین مولفه ایرانیان یعنی مهربانی، نوع دوستی، سخاوت، بخشندگی و احترام را در قالب این نمایش عروسکی در مواجهه با کودک و بزرگ به نمایش می گذارد.

اجرای مراسم تکم گردانی در آذربایجان

از دلایل ماندگاری جشن نوروز

حال که با آیین تکم گردانی در آذربایجان آشنا شدید، جالب است کمی با رمز و رازهایی که ماندگاری و جاودانی این آیین بزرگ ایرانی شده آشنا شویم. نوروز در واقع پیامی از هزاره های پیش در زندگی ساده و بی آلایش مردم در ارتباط با طبیعت از هزاران سال پیش تا کنون بوده است. رمز و راز ارتباط مردم با طبیعت به عنوان مادر مهربان و بخشنده و همچنین فراهم ساختن نیازهای حیات آنها به واسطه رنگارنگی فصل ‌هایش، سایه گستر زندگی متمدنانه جوامع و کشورها است.

آیین تکم گردانی

از دیگر پژوهشگران نام آور فرهنگ و آیین های ایرانی علی بوکباشی در کتاب «نوروز؛ جشن نوزایی آفرینش» درباره راز ماندگاری و جاودانگی نوروز آورده است:

«پیام نوروز پیوسته آفریده شدن و تحول یافتن است و به جمال و جلال دست یافتن. نوروز آیینی برای حرمت نهادن به زندگی است؛ یعنی گردش و پویایی طبیعت. نوروز پیام شادمانی و زنده ماندن است و شادی و پویایی، بنیان‌های سازنده هر فرد ایرانی است. حضور آیین‌هایی که شادیِ مبتنی بر اندیشه و پاسداشت زندگی را نوید می‌دهند، سازنده آزادی یک ملت هستند، همچنین نشانی از به چالش کشاندن بحران‌های محدودیت آور. نوروز به انسان ایرانی (و تمام انسان‌های جهان) گوشزد می‌کند حقیقت در حرکت و تغییر است نه در سکون؛ یعنی به کمال رسیدن، یعنی خود را پیوسته آفریدن و دیگر شدن و تحول پذیری. جاودانگی نوروز در سودمندی آن برای انسان خواهان شادی، پویایی و زندگی و سرافرازی است، به همین دلیل در طول تاریخ ایران برای تمام اقوام ایرانی جاذبه و کششی غیرقابل انکار داشته و خواهد داشت.»

اجرای موسیقی در آیین تکم گردانی

در پایان لازم به ذکر است که بگوییم زنده نگه داشتن تمامی این آیین ها و رسم های کهن در تاریخ ایران از جمله مهمترین دلایل ماندگانی جشن باستانی نوروز محسوب می شود. ما هم به نوبه ی خود با بازنشر این آیین ها سعی در مکتوب نگهداشتن این آیین های ایرانی در حد توان خودمان داریم. در صورتی که آیین جالبی در شهر و روستای شما برگزار می شود سپاسگزارتان هستیم که با ما آن ها در میان بگذاریم.

نظر خودتان را ارسال کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد

code