پل قلعه حاتم، شاهکاری تاریخی برای انتقال آب در بروجرد

پل قلعه حاتم در بروجرد

بروجرد دومین شهر بزرگ و تاریخی استان لرستان جاذبه های زیادی را در خود جای داده که کی از آن ها پل قلعه حاتم است، پلی تاریخی که به دلیل طبیعت و مناظر تماشایی، چشم اندازهای جذابی دارد و گردشگران زیادی در سفر به آن شهر از آن دیدن می کنند. این پل بر روی رودخانه کشیده شده و هدف اصلی از ساخت آن انتقال آب شرب به شهر بروجرد بوده است. می خواهیم درباره پل قلعه حاتم بیشتر حرف بزنیم، در ادامه الی گشت را همراهی کنید.

پل قلعه حاتم در بروجرد
مطالب مرتبط:
یک بار برای همیشه! بجنورد، بروجرد، بروجن و بیرجند دقیقا کجا هستند؟
آشنایی با صنایع دستی و سوغات استان لرستان
تنگه شیرز، دره رویایی استان لرستان

بروجرد یکی از شهرهای تاریخی استان لرستان است که با داشتن آثار تاریخی و طبیعی فراوان، مقصدی عالی برای گردشگری در غرب ایران است. بروجرد در میان گردشگران به بهشت گردشگری ایران معروف است و از جذاب ترین شهرهای استان لرستان و غرب ایران به شمار می رود. این شهر در منطقه کوهستانی رشته کوه های زاگرس جای گرفته و آثار باستانی زیادی دارد که قدمت برخی از آن ها حتی برای دوران ما قبل تاریخ است.

سرزمین کوهستانی زاگرس در غرب ایران از جنبه های تاریخی و ارتباطی نقش پر رنگی در تمدن های باستانی و تاریخی ایران ایفا می کند. استان های غربی ایران به خصوص استان لرستان به داشتن پل های متععد باستانی معروف هستند پس اینکه در شهر بروجرد پلی تاریخی و زیبا پیدا کنید اصلا تعجب برانگیز نیست. در شمال غربی شهرستان بروجرد در فاصله ۵ کیلومتری این شهر پلی قدیمی و کهن را می بینید که به قلعه حاتم معروف است و نسبت به پل های مشابه دیگر ویژگی ای منحصربفرد دارد. این پل به بیشتر از همه برای انتقال آب رودخانه ‌ی بالا دست روستا به شهر بروجرد طراحی شده است. در اطراف این پل طبیعت زیبا و مناظر خیره کننده، چشم اندازهای بی بدیلی را خلق کرده اند که چشم ها از دیدنش سیر نمی شود.

پل قلعه حاتم

پل قلعه حاتم بر روی رودخانه باغ شاه بنا شده، رودی که از شاخه های رودخانه سزار است و باعث طراوت و سرسبزی این منطقه شده است. کاربری این پل با همه ی پل های منطقه فرق دارد؛ در واقع در طول تاریخ کمبود بارش ها در کشور باعث شده تا همیشه ایرانیان به ذخیره و انتقال آب اهمیت زیادی دهند که از جمله ی آن ها ساخت قنات های بسیار در نقاط مختلف ایران است. اما  خلاقیت مردم ایران برای ذخیره و انتقال آب تنها به ساخت قنات محدود نشده است. در شهرهای ایران نوآوری های زیادی در این زمینه دیده می شود که ساخت آن ها در زمانی که دانش و فناوری پیشرفت چندانی نداشته شگفت انگیز است. پل قلعه حاتم هم یکی از این نوآوری هاست؛ این پل آب شرب رودخانه بالا دست روستای قلعه حاتم را به شهر بروجرد منتقل می کرد و با گذر از رودخانه ای بزرگتر مانع سرریز شدن آب به رود می شد تا آب تمیز و شرب را به صورت رو گذر به سمت شهر ببرد. آب رودخانه ی زیر پل برای محصولات کشاورزی استفاده می شد و در واقع این پل مانعی برای ترکیب آب شرب و زراعی بود. بر روی پل نهر کوچکی ساخته شده که آب تمیز ماشا را از تپه های غربی به سمت باغات شمال شهر بروجرد می برد تا این آب در آن منطقه بین ساکنان توزیع شود.

جاذبه های بروجرد

بعد از اینکه در قرن ۱۴ شمسی تحولی گسترده در خدمات شهری اتفاق افتاد دیگر برای تامین آب شرب بروجرد از آب ماشا استفاده ای نشد و با لوله کشی، آب این شهر از سرچشمه های منطقه ونایی تامین می شد. از این زمان دیگر آب نهر ماشا فقط برای آبیاری باغات شمال شهر بروجرد مورد استفاده قرار گرفت و از آن جایی که پل هم دیگر مثل گذشته پر اهمیت نبود قسمت هایی از آن ویران شد. در دهه ۱۳۷۰ اهمیت تاریخی این پل نظرها را دوباره به خود جلب کرد و با ملی شدن این بنا مرمت و نوسازی آن در دستور کار قرار گرفت. پل قلعه حاتم از آثار ملی ایران است که کسی از زمان دقیق ساخت اولیه آن خبر ندارد اما چیزی که امروز از این پل باقی مانده احتمالا به زمان قاجار برمی گردد.

سفر به بروجرد

مشخصات کلی پل قلعه حاتم

پل قلعه حاتم با طول ۲۶۱ و عرض ۲٫۵ متر، پلی آجری و سنگی است که بیشتر به هدف انتقال آب ساخته شده است. برای ساخت این پل از آجر و سنگ استفاده شده که با آهک و ملات ساروج بر روی هم قرار گرفته اند. اندازه های آجرهای هر چشمه حدود ۲۲ در ۲۲ سانتی ‌متر است و برای ساخت دو یال شرقی و غربی آن هیچ آجری استفاده نشده و مصالح اش سنگ است. پل جوی باریکی از جنس سنگ دارد که آب را از غرب به شرق منتقل می کند. در ظاهر به نظر نمی آید که پل شیب زیادی داشته باشد ولی شیب لازم برای هدایت آب با کاهش ارتفاع سنگ های جوی آب  تامین شده است. برای ساخت پایه های پل از آهک استفاده شده تا گذر آب نه تنها باعث سستی اش نشود بلکه آن را محکم تر کند. مکان برخورد هر پایه پل با آب رودخانه ی پایین به صورت یک شش ضلعی و از سنگ ساخته شده که در قسمت شمال یعنی محل ورود آب دارای تیزی بیشتری هستند. در واقع، محل تلاقی پایه ها با آب در قسمت ورودی به شکل مثلثی و در خروجی به شکل بیضی می باشد.

نظر خودتان را ارسال کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد